नाल्यांमधून नदीत जाणाऱ्या प्रदूषित पाण्याचा उगम कुठे? PCMCने माहिती सार्वजनिक करण्याची मागणी

पिंपरी-चिंचवड | UdyogNews.in

इंद्रायणी नदीतील जैवविविधतेवर प्रदूषणाचा वाढता धोका निर्माण होत असल्याचे एका जैवविविधता मूल्यांकन अहवालातून समोर आले आहे. विनाशक्रिया, सांडपाणी, रसायनमिश्रित पाणी, राडारोडा आणि कचरा यांमुळे इंद्रायणी नदीचे पाणी प्रदूषित होत असल्याची बाब या अहवालातून अधोरेखित झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर नदीच्या प्रदूषणाला कारणीभूत ठरणाऱ्या स्रोतांची ओळख पटविणे, नाल्यांचे सर्वेक्षण करणे आणि दोषींवर कारवाई करणे ही PCMC प्रशासनाची जबाबदारी अधिक महत्त्वाची ठरते.

मात्र, तळवडे–चिखली–मोशी परिसरातील कोणत्या नाल्यात प्रदूषित पाणी आढळले, त्या नाल्याचा नेमका उगम कुठे आहे आणि त्या पाण्यामागे कोणते स्रोत आहेत, याबाबत स्पष्ट माहिती सार्वजनिक होणे आवश्यक आहे. ही माहिती नागरिकांना उपलब्ध नसल्यास प्रदूषणाचे मूळ शोधणे आणि प्रशासनाच्या कारवाईची परिणामकारकता तपासणे कठीण ठरते.

जैवविविधतेच्या अहवालातून गंभीर वास्तव समोर

इकॉलॉजिकल सोसायटीने पुणेकरांसाठी तयार केलेल्या अहवालाचे गुरुवारी (ता. १५) निगडीतील पिंपरी-चिंचवड कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंगमध्ये प्रकाशन झाले. कार्यक्रमाला लोकसत्ताचे संपादक गिरीश कुबेर, इकॉलॉजिकल सोसायटीचे विश्वस्त अजय फाटक, डॉ. स्वाती गोळे, जीवितनदीच्या संस्थापक शैलजा देशपांडे, पर्यावरणतज्ज्ञ विजय परांजपे, जैवविविधता तज्ज्ञ केदार चेंपकर आणि सोमनाथ मसुडगे उपस्थित होते.

अहवालाचे सादरीकरण करताना चेंपकर यांनी जलपर्णीची वाढ, मासे मृत होण्याचे प्रकार आणि बीओडी-सीओडीचे वाढलेले प्रमाण अधोरेखित केले. नदीतील १८ ठिकाणी ओढे मिळत असल्याची नोंदही सर्वेक्षणात आहे.

राडारोडा टाकणे थांबविणे, प्रक्रियायुक्त पाणीच नदीत सोडणे आणि परदेशी वनस्पती काढण्याची गरज तज्ज्ञांनी मांडली. नदी सुधार प्रकल्प नदीकेंद्रित असावेत, असे घोटे यांनी सांगितले. कार्यक्रमाचे प्राजक्ता महाजन यांनी सूत्रसंचालन केले, तर केदार भागवत यांनी आभार मानले.

सर्वेक्षणात ६७ ठिकाणी चांगले अधिवास, १०७ वनस्पती आणि २२ फुलपाखरांच्या प्रजाती आढळल्याची नोंद आहे. मात्र, प्रदूषणामुळे या जैवविविधतेला धोका निर्माण झाला आहे.

PCMCने पुढील माहिती सार्वजनिक डॅशबोर्डवर प्रसिद्ध करावी

नदी प्रदूषणाचा प्रश्न केवळ सर्वसाधारण उपाययोजनांपुरता मर्यादित राहू नये. प्रदूषित पाण्याचा स्रोत, त्याची जबाबदारी आणि त्यावर झालेली कारवाई यांची पडताळणी करता यावी, यासाठी PCMC प्रशासनाने सार्वजनिक डॅशबोर्डवर पुढील माहिती उपलब्ध करून द्यावी.

PCMC प्रशासनासमोर पाच थेट प्रश्न

१. नाल्यांचे सर्वेक्षण कधी?
तळवडे–चिखली–मोशी परिसरातील नदीलगतच्या सर्व नाल्यांचे नवीन सर्वेक्षण कधी करण्यात येणार? सर्वेक्षणाची तारीख आणि निष्कर्ष सार्वजनिक केले जाणार का?

२. नाल्यांच्या शेवटच्या ५०० मीटरमधील आस्थापनांची यादी कुठे?
प्रत्येक नाल्याच्या नदीत मिसळण्यापूर्वीच्या शेवटच्या ५०० मीटर परिसरात असलेल्या उद्योगांची आणि व्यावसायिक आस्थापनांची यादी सार्वजनिक केली जाणार का?

३. प्रदूषित पाण्याचे नमुने कोण घेणार?
औद्योगिक सांडपाण्याचा संशय असलेल्या ठिकाणी PCMC स्वतः पाण्याचे नमुने घेऊन ते महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडे (MPCB) तपासणीसाठी पाठवणार का? तपासणीचे अहवाल नागरिकांना उपलब्ध करून दिले जाणार का?

४. दोषी उद्योगांवरील कारवाईची माहिती ऑनलाइन मिळणार का?
तपासणीत दोषी आढळलेल्या उद्योगांची नावे, उल्लंघनाचे स्वरूप आणि त्यांच्यावर करण्यात आलेल्या कारवाईची सद्यस्थिती सार्वजनिक केली जाणार का?

५. २४×७ River/Nalla Surveillance System कधी सुरू होणार?
PCMCच्या हद्दीतून प्रक्रिया न केलेले एकही सांडपाणी इंद्रायणी नदीत जाऊ नये, यासाठी २४ तास देखरेख करणारी River/Nalla Surveillance System कधी सुरू केली जाणार?

प्रदूषणाचे मूळ शोधल्याशिवाय नदी स्वच्छ कशी होणार?

इंद्रायणी नदीचे संरक्षण करण्यासाठी जनजागृती, नदी सुधार प्रकल्प आणि जैवविविधतेचे संवर्धन आवश्यक आहेच; परंतु प्रदूषणाचे प्रत्यक्ष स्रोत शोधणे, सांडपाणी वाहून नेणाऱ्या नाल्यांचे नियमित निरीक्षण करणे आणि नियमभंग करणाऱ्यांवर नियमानुसार कारवाई करणेही तितकेच आवश्यक आहे.

PCMC प्रशासनाने कोणत्या नाल्यात प्रदूषित पाणी आढळले, त्या नाल्याचा उगम नेमका कुठे आहे, पाण्याचे नमुने कधी तपासले आणि त्यावर काय कारवाई झाली, याची माहिती पुराव्यांसह सार्वजनिक करावी. ही माहिती उपलब्ध झाल्यास नागरिक, पर्यावरण अभ्यासक आणि संबंधित यंत्रणांना प्रदूषणाच्या मूळ स्रोतांचा मागोवा घेता येईल.

इंद्रायणी नदीच्या जैवविविधतेला धोका निर्माण होत असताना प्रशासनाकडून केवळ आश्वासने नव्हे, तर मोजता येणारी कृती, पारदर्शक माहिती आणि नियमित उत्तरदायित्व अपेक्षित आहे.

उद्योगनगरीतील विकास नदीच्या आरोग्याच्या किंमतीवर होऊ नये. इंद्रायणीचे संरक्षण करण्यासाठी PCMC प्रशासन आता ठोस पावले उचलणार का, हा नागरिकांसमोरील महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

— संपादकीय निरीक्षण | UdyogNews.in