उद्योगन्यूज प्रतिनिधी | पुणे

महाराष्ट्रातील अनेक उद्योगांमध्ये वाफेवर चालणाऱ्या बॉयलर (बाष्पक) चा वापर उत्पादन प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. मात्र बॉयलरची सरकारी नोंदणी (Registration), नियतकालिक तपासणी (Inspection/Audit) आणि वेळेत नूतनीकरण (Renewal) न केल्यास केवळ कायदेशीर अडचणीच नव्हे तर गंभीर औद्योगिक अपघात होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे प्रत्येक उद्योगाने आपल्या बॉयलरची सर्व माहिती शासनाच्या अधिकृत ऑनलाइन पोर्टलवर अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे.

कोणते बॉयलर कायद्याच्या कक्षेत येतात?

बॉयलर्स अधिनियम, 1923 आणि भारतीय बॉयलर नियमांनुसार खालील निकषांपैकी कोणताही लागू असल्यास संबंधित बॉयलरची नोंदणी आवश्यक असते.

• बॉयलरची क्षमता 25 लिटर किंवा त्यापेक्षा अधिक असेल.
• वाफेचा दाब 1 किग्रॅ./से.मी.² किंवा त्यापेक्षा अधिक असेल.
• पाण्याचे तापमान 100°C किंवा त्यापेक्षा जास्त असेल.

उद्योगांनी कोणत्या बाबींकडे विशेष लक्ष द्यावे?

• बॉयलरची प्रथम शासकीय नोंदणी पूर्ण करणे.
• वैध नोंदणी प्रमाणपत्र उपलब्ध ठेवणे.
• नियोजित कालावधीनुसार तपासणी (Inspection/Audit) करून घेणे.
• Renewal Certificate मुदत संपण्यापूर्वी नूतनीकरण करणे.
• पात्र Boiler Attendant किंवा Boiler Operation Engineer यांच्या देखरेखीखालीच बॉयलर चालवणे.
• मालकी, क्षमता किंवा तांत्रिक बदल झाल्यास शासनाच्या पोर्टलवर माहिती अद्ययावत करणे.

अनधिकृत किंवा मुदत संपलेल्या बॉयलरचा वापर धोकादायक

तज्ज्ञांच्या मते, नोंदणी नसलेला किंवा मुदत संपलेल्या प्रमाणपत्रावर चालविला जाणारा बॉयलर हा केवळ नियमभंग नसून गंभीर सुरक्षा धोका ठरू शकतो. बॉयलर स्फोट झाल्यास मनुष्यहानी, आर्थिक नुकसान आणि उत्पादन पूर्णपणे ठप्प होण्याची शक्यता असते. याशिवाय संबंधित कायद्यांनुसार कारवाई देखील होऊ शकते.

ऑनलाइन माहिती अद्ययावत ठेवणे का महत्त्वाचे?

सध्या महाराष्ट्र शासनाच्या बॉयलर संचालनालयामार्फत Registration, Renewal, Verification, Accident Reporting यांसह अनेक सेवा ऑनलाइन उपलब्ध आहेत. उद्योगांनी आपल्या बॉयलरची माहिती, प्रमाणपत्रे आणि नूतनीकरणाची स्थिती नियमित तपासून अद्ययावत ठेवावी.

उद्योगन्यूजचा सल्ला

ही बातमी जनजागृतीसाठी प्रसिद्ध करण्यात येत आहे. आपल्या उद्योगात बॉयलर वापरला जात असल्यास खालील बाबी तातडीने तपासा:

• ✅ बॉयलर नोंदणीकृत आहे का?
• ✅ Renewal Certificate वैध आहे का?
• ✅ शेवटची तपासणी वेळेत झाली आहे का?
• ✅ शासनाच्या पोर्टलवरील माहिती अद्ययावत आहे का?
• ✅ पात्र ऑपरेटरची नियुक्ती केली आहे का?

सुरक्षित उद्योग, कायदेशीर अनुपालन आणि अपघातमुक्त उत्पादनासाठी बॉयलरची वेळेत नोंदणी, तपासणी व नूतनीकरण करणे ही प्रत्येक उद्योगाची जबाबदारी आहे.

टीप: ही बातमी औद्योगिक जनजागृतीसाठी तयार करण्यात आली असून ती कोणतीही शासकीय अधिसूचना किंवा अधिकृत आदेश नाही. अधिकृत प्रक्रियेसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या बॉयलर संचालनालयाच्या मार्गदर्शक सूचनांचा अवलंब करावा.